Yapay Zekâ Üretiminde Liderlik
Yapay zekâ (YZ) üretimi, günümüzde küresel ekonomide önemli bir rol oynamaktadır. Amerika Birleşik Devletleri ve Çin, YZ pazarının iki büyük oyuncusu olarak öne çıkarken, diğer ülkeler de bu alanda önemli ilerleme kaydetmektedir. Veri tabanındaki 1246 firmanın yaklaşık 700'ü ABD'de, yaklaşık 250'si ise Çin'de yer almaktadır.
YZ firmalarının ekonomik sistem içindeki ağırlığı son yıllarda belirgin şekilde artmıştır. 2025 itibarıyla YZ firmalarının toplam piyasa değeri içindeki payı ABD'de yüzde 40, Kore'de yüzde 39 seviyesine ulaşmıştır. Bu oranlar 2010 yılında ABD için yüzde 15, Kore için ise yüzde 17 civarındaydı.
Ekonomik Ağırlık ve Piyasa Performansı
YZ firmaları, ekonomik büyüme ve gelişmede önemli bir rol oynamaktadır. Özellikle Çin Taipei'si örneği dikkat çekicidir; buradaki YZ firmalarının toplam piyasa değeri, ülkenin GSYH'sinin iki katından fazladır. Finansal performans göstergelerinde de benzer bir tablo mevcuttur; 2024 yılında YZ firmaları ABD ve Kore'deki toplam gelirlerin yüzde 13'ünü, toplam sermaye harcamalarının (capex) ise sırasıyla yüzde 23 ve yüzde 26'sını oluşturmuştur.
YZ firmalarının fiyat-kazanç (P/E) oranlarının YZ dışı firmalardan daha yüksek olması, piyasaların bu sektöre yönelik yüksek büyüme beklentisini yansıtmaktadır. Ayrıca, YZ firmalarının yatırım faaliyetlerinde güçlü bir “yerellik önyargısı” (home bias) hakimdir. ABD'li YZ firmaları yatırım anlaşmalarının yüzde 64'ünü, Çinli firmalar ise yüzde 74'ünü kendi ülkelerindeki şirketlerle yapmaktadır.
Tedarik Zinciri Katmanları ve Uzmanlaşma
YZ üretim sürecini beş temel katmana ayırmaktadır: işlem gücü (compute), bulut ve altyapı, veri araçları, YZ modelleri ve YZ uygulamaları. Ülkelerin bu katmanlarda farklı uzmanlık alanları sergilediği görülmektedir. Örneğin, Çin Taipei'si, Kore ve Japonya gibi ekonomiler donanım odaklı “işlem gücü” katmanında yoğunlaşırken; Kanada, Euro bölgesi, İsrail ve Singapur gibi bölgeler uç kullanıcıya yönelik “uygulama” katmanına odaklanmıştır.
Tedarik zinciri çeşitliliğinin, o ülkedeki üniversite-sanayi iş birliği ve YZ hazırlık seviyesi (AI Preparedness Index) ile doğru orantılı olduğu saptanmıştır. Diğer yandan, güçlü bir imalat sektörüne sahip olmanın, ekonomiyi daha çok donanım katmanına (işlem gücü) çektiği ve çeşitliliği sınırladığı gözlemlenmiştir.
Yatırım Eğilimleri ve Yerellik Önyargısı
YZ firmalarının yatırım faaliyetlerinde güçlü bir “yerellik önyargısı” (home bias) hakimdir. ABD'li YZ firmaları yatırım anlaşmalarının yüzde 64'ünü, Çinli firmalar ise yüzde 74'ünü kendi ülkelerindeki şirketlerle yapmaktadır. Ayrıca, yatırım yapan firmaların çoğu kendi faaliyet gösterdikleri tedarik zinciri katmanına yatırım yaparak uzmanlıklarını pekiştirme eğilimindedir.
Sonuç olarak, YZ üretimi belirli bölgelerde yoğunlaşmış olsa da, ülkelerin kendi “egemen YZ” stratejilerini geliştirmeleri ve tedarik zincirindeki rollerini belirlemeleri ekonomik gelecekleri açısından kritik önem taşımaktadır. Sunulan veriler, sürdürülebilir bir YZ ekosistemi için güçlü Ar-Ge harcamaları, gelişmiş bir risk sermayesi altyapısı ve üniversite-sanayi iş birliğinin vazgeçilmez unsurlar olduğunu ortaya koymaktadır.
Yorumlar (0)