Dünya’nın yüzeyinden binlerce kilometre aşağıda, bilim adamlarının hâlâ tüm ayrıntılarıyla çözemediği hareketli bir dünya bulunuyor. Katı manto ile sıvı dış çekirdeğin buluştuğu yaklaşık 2 bin 900 kilometre derinlikteki sınır bölgesi, gezegenin iç dinamiklerini anlamak açısından büyük önem taşıyor.
Journal of Geophysical Research: Solid Earth dergisinde yayımlanan yeni bir araştırma, yerin derinliklerindeki bu gizemli sınır bölgesinin bilinenden çok daha karmaşık ve birbirine bağlı geniş kuşaklardan oluştuğunu ortaya koydu.
Yapay zeka milyonlarca sismik sinyali taradı
Araştırmacılar, 1990 ile 2024 yılları arasında meydana gelen yaklaşık 5 bin depreme ait iki milyondan fazla sismik dalga kaydını derin öğrenme tabanlı bir yapay zeka algoritmasıyla analiz etti.
Yerin içinden geçerken manto-çekirdek sınırındaki küçük yapısal farklılıklara çarparak saçılan ve ana sarsıntıdan hemen önce yüzeye ulaşan zayıf "PKP öncül dalgaları" incelendi. Uzman denetimiyle desteklenen yapay zeka modeli, bugüne kadarki tüm çalışmaların toplamından on kat daha fazla olan yaklaşık 175 bin yüksek kaliteli sinyal yakalamayı başardı.
Bu keşif ne anlama geliyor?
Elde edilen küresel harita, daha önce rastgele ve birbirinden bağımsız sanılan derin yapıların aslında geniş ve kesintisiz kuşaklar halinde uzandığını gösterdi.
Bilim adamları; Avrasya'nın yüksek enlemleri, Orta Asya ve Güney Atlantik altında konumlanan bu yapıların kökeninin çok eskilere dayanabileceğini ifade ediyor. Bu kütlelerin, levha hareketleriyle yerin derinliklerine sürüklenen okyanus tabanı parçaları ya da milyarlarca yıl önce Dünya'ya çarparak Ay'ı oluşturan gök cisminden geriye kalan kimyasal kalıntılar olabileceği değerlendiriliyor.
Aşırı basınç ve sıcaklık altında kısmen eriyerek çevresindeki mantodan farklı fiziksel özellikler kazanan bu yapılar, volkanik patlamaların şiddetinden Dünya'nın manyetik alanındaki değişimlere kadar birçok jeolojik sürecin aydınlatılmasına katkı bulunacak.
Yorumlar (0)