Bilim adamları, hafızanın beyinde nasıl uzun süre korunduğuna ilişkin dikkat çekici bir araştırmaya imza attı. Fareler üzerinde gerçekleştirilen çalışma, hafızayla ilişkilendirilen beyin bağlantılarının önemli bir bölümünün kaybolmasına rağmen anıların korunabildiğini ortaya koydu.
Japonya'daki Okinawa Bilim ve Teknoloji Enstitüsü'nden Kazumasa Tanaka ve ekibi tarafından yürütülen araştırma, uzun süreli hafızanın yalnızca belirli sinir bağlantılarının varlığına bağlı olmayabileceğini gösterdi.
Hafıza sinapslarla nasıl bağlantılı?
Sinir hücreleri, elektriksel sinyaller aracılığıyla birbirleriyle iletişim kuruyor. Bu iletişimin gerçekleştiği bağlantı noktalarına sinaps adı veriliyor. Hafızayla bağlantılı bilgileri kodladığı düşünülen özel sinir hücreleri ise engram nöronları olarak adlandırılıyor. Mevcut bilimsel görüşe göre yeni sinapsların oluşması ve bazı bağlantıların güçlenmesi, anıların oluşturulması ve hatırlanmasında önemli rol oynuyor.
Yeni araştırma ise hafızanın yalnızca sinapsların sayısı veya belirli bağlantıların korunması üzerinden açıklanamayabileceğine işaret ediyor.
Farelerde yapay kış uykusu oluşturuldu
Bilim adamları araştırmada kış uykusuna yatan hayvanların beyinlerinde meydana gelen değişimlerden yararlandı. Doğal olarak kış uykusuna yatmayan farelerde yapay bir kış uykusu durumu oluşturuldu. Araştırmadan önce farelere alkol kokusunun bulunduğu bir ortamda hafif elektriksel uyarılar verilerek korku anısı oluşturuldu.
Ertesi gün aynı kokunun bulunduğu ortama götürülen farelerin herhangi bir elektriksel uyarı verilmemesine rağmen korku tepkisi gösterdiği görüldü. Böylece hayvanların söz konusu deneyimi hatırladığı belirlendi.
Sinapsların yarısından fazlası ortadan kalktı
Araştırmanın en dikkat çekici aşamasında farelerin bir bölümünde yaklaşık iki gün süren yapay kış uykusu oluşturuldu. Beş gün sonra yapılan testlerde farelerin daha önce oluşturulan korku anısını hala hatırladığı görüldü. Ancak beyin taramalarında hafızayla bağlantılı kritik bölgelerden birinde bulunan engram nöronlarının sinapslarının yarısından fazlasının kış uykusu sırasında kaybolduğu tespit edildi.
Buna rağmen anının korunması, hafızanın yalnızca sinapsların miktarına veya konumuna bağlı olmadığını düşündürdü.
Kaybolmayan bağlantılarda dikkat çeken ayrıntı
Araştırmada sinapsların tamamının rastgele kaybolmadığı da belirlendi. Kış uykusu sırasında korunmaya devam eden sinapsların, engram nöronlarının yüzeyinde birbirine yakın kümeler halinde bulunduğu görüldü. Bilim adamları, bu sinaps kümelerinin anının korunmasında kritik rol oynayabileceğini değerlendiriyor.
Kümelenmemiş sinapsların ise kış uykusunun ardından yeniden oluştuğu gözlemlendi. Bu bulgu, söz konusu bağlantıların anının kendisini depolamaktan ziyade anıya erişilmesini sağlayan mekanizmalarda rol oynayabileceği ihtimalini gündeme getirdi.
İnsan hafızası için de önemli olabilir
Fare ve insan beyninin bilgiyi işleme biçimleri arasında önemli benzerlikler bulunması nedeniyle araştırmanın insan hafızasının çalışma mekanizmasına ilişkin çalışmalara da katkı sağlayabileceği belirtiliyor. Bilim adamları bundan sonraki araştırmalarda, sinaps kümelerinin bilgiyi nasıl koruduğunu ve kaybolan bağlantıların nasıl yeniden oluştuğunu incelemeyi planlıyor.
Araştırmacılara göre bulgular, uzun süreli hafızanın beyinde nasıl saklandığına ilişkin mevcut anlayışa yeni bir bakış açısı getiriyor. Hafızanın korunmasında görev alan moleküler mekanizmaların daha ayrıntılı anlaşılması, ileride hafıza kaybıyla ilişkili durumların araştırılmasına da yeni bir yön verebilir.
Yorumlar (0)