Sosyal medya platformlarında gördüğümüz içeriklerin önemli bir bölümü tesadüfen karşımıza çıkmıyor. İzlenen videolar, bir paylaşımda geçirilen süre, beğeniler, yorumlar, aramalar ve hızlıca geçilen içerikler gibi birçok dijital davranış, kullanıcıların ilgi alanlarını anlamak amacıyla analiz edilebiliyor.
Bu veriler bir araya getirildiğinde ise ortaya yalnızca “hangi içerikleri sevdiğimizi” gösteren basit bir profil çıkmıyor. Platformlar, kullanıcıların hangi içeriklerle ilgilenebileceğini, hangi ürüne tıklayabileceğini veya hangi tür mesajlara daha fazla tepki verebileceğini tahmin edebilen sistemler oluşturabiliyor.
Her kullanıcının dijital dünyası farklılaşıyor
Algoritmaların oluşturduğu kişiselleştirme yalnızca Instagram Reels, TikTok veya keşfet sayfalarıyla sınırlı değil. Benzer sistemler çevrim içi reklamlarda, alışveriş sitelerindeki ürün önerilerinde, video platformlarında ve internet üzerindeki farklı içeriklerin sıralanmasında da kullanılabiliyor.
Böylece aynı platformu kullanan iki kişi, birbirinden oldukça farklı içeriklerle karşılaşabiliyor. Kullanıcının geçmişte yaptığı tercihler, gelecekte karşısına çıkacak dijital ortamın şekillenmesinde önemli rol oynuyor.
Ortaya çıkan sistem ise sürekli kendini besleyen bir döngü oluşturuyor. Kullanıcının davranışları algoritmaya veri sağlıyor, algoritma bu verilere göre yeni içerikler öneriyor ve kullanıcının bu içeriklere verdiği tepki yeniden sisteme aktarılıyor. Zaman içerisinde kişinin içerik akışı, geçmiş davranışlarının giderek daha güçlü şekilde yansıtıldığı bir yapıya dönüşebiliyor.
Algoritmalar davranışları etkileyebilir mi?
Kişiselleştirilmiş sistemlerle ilgili tartışmaların önemli bölümlerinden biri de davranışların yalnızca tahmin edilmesi değil, aynı zamanda etkilenebilmesi ihtimali.
Psikometrik profilleme ve mikro hedefleme gibi yöntemler sayesinde farklı kullanıcı gruplarına farklı reklamlar, mesajlar ve içerikler gösterilebiliyor. Bu yöntemler özellikle reklamcılık, pazarlama ve dijital iletişim alanlarında uzun süredir kullanılıyor.
Güney Koreli filozof ve kültür kuramcısı Byung-Chul Han da Enfokrasi kitabında dijitalleşmeyle birlikte ortaya çıkan bu dönüşümü ele alıyor. Han, insanların dijital dünyada bıraktığı verilerin yalnızca onları tanımlamak için değil, davranışlarını öngörmek ve yönlendirmek amacıyla da kullanılabileceğine dikkat çekiyor.
Akıllı telefonların ve dijital platformların günlük hayatın ayrılmaz bir parçasına dönüşmesiyle birlikte kullanıcıların ürettiği veri miktarı da hızla artıyor. Bu nedenle algoritmaların bizi ne kadar iyi tanıdığı kadar, karşımıza çıkan içeriklerin düşüncelerimizi ve tercihlerimizi ne ölçüde şekillendirdiği de giderek daha fazla tartışılıyor.
Yorumlar (0)